Dít is een van die aanbevelings in ’n verslag wat die wetenskaplike raadgewende liggaam (SAGE) na aanleiding van die onlangse onluste in KwaZulu-Natal en dele van Gauteng, bekend gemaak het. Die bevindinge in die verslag is gebaseer op mediaberigte oor die onluste.

Die verslag kom tot die gevolgtrekking dat die onluste en plundering in dié provinsies tot ’n tekort aan verbruikersmiddels, die onderbreking van landboubedrywighede en moontlike probleme met toegang tot en bekostigbaarheid van kos gelei het. Al drie hierdie gevolge is ’n bedreiging vir voedselsekerheid, nie net in KwaZulu-Natal en Gauteng nie, maar landwyd.

Luidens die verslag het boere in veral KwaZulu-Natal noemenswaardige verliese weens die onluste en plundering gely. Die lewensvatbaarheid op lang termyn van plase is ook benadeel.

Die presiese waarde van die finansiële skade wat weens die onluste gely is, word nog bepaal. Vroeë skattings deur die KwaZulu-Natalse landbou-unie (Kwanalu) dui egter aan dat die skade aan die provinsie se landbou-ekonomie meer as R2 miljard kan beloop. Volgens die Melkprodusente-organisasie moes daar tydens die onluste amper 1 miljoen liter melk weggegooi word.

Paniekaankope van produksiemiddels vir die landbou kan volgens die verslag lei tot verhoogde produksiekoste op plase. Die verslag waarsku ook dat die pryse van voedsel en grondstowwe vir voedselverwerking na verwagting op kort termyn sal styg. Die medium- tot langtermynimpak van die onluste sal afhang van hoe die voorsienings- en waardekettings daarop reageer.

Luidens die verslag kan die onluste selfs in Suid-Afrika se buurlande tot voedselprysstygings lei.

BESKERM LANDELIKE GEBIEDE

Die verslag beveel aan dat misdaadinligting moet kyk na moontlike bedreigings vir landelike gebiede en landbougemeenskappe, en dat die veiligheid en sekuriteit van landelike gemeenskappe en plase ’n groter voorrangsaak moet wees.

Verder beveel die verslag aan dat die sekuriteit van strategiese bates, soos die Durbanhawe, hoofroetes en raffinaderye, voorrang moet kry om onbelemmerde, veilige vervoer van landbouprodukte landwyd te verseker.

Die verliese wat weens die onluste en plundering gelei is, moet bepaal word, asook versekeringsdekking en die behoefte vir ingrypings om produsente se kapasiteit te verbeter. “ ’n Tydsgebonde reaksie om produksie te verbeter, sal help om lewensbestaan, inkomste, toegang tot voedsel en bekostigbaarheid te verbeter.”

VOEDSELSEKERHEID

Aangesien onluste en plundering ’n ongunstige impak op produksie en gevolglik kort- tot mediumtermyn voedselsekerheid het, moet daar volgens die verslag samewerking tussen die regering se sekuriteitskluster en private sekuriteitsorganisasies wees om landelike gemeenskappe en boere te beskerm.

Luidens die verslag moet logistieke ingryping in KwaZulu-Natal en Gauteng voorrang kry om voedselsekerheid te verseker en ’n styging in voedselpryse te vermy. Om voedseltekorte te vermy, moet maatreëls ingestel word wat verseker dat voedsel versprei word van provinsies waar daar ’n voedselsurplus is na provinsies waar daar tans ’n tekort is.

Herbouing ná die onluste bied volgens die verslag ’n geleentheid om kleinboere by die waardeketting van plaaslike supermarkte en kleinhandelaars in te sluit, en sodoende ’n inklusiewe ekonomie te ontwikkel wat die potensiaal het om die hoë vlakke van ongelykheid in die Suid-Afrikaanse samelewing te verminder.

“So ’n strategie sal help om die plundering van plaaslike supermarkte en kleinhandelaars te voorkom omdat die gemeenskap meer verbind tot die ondernemings sal voel en hulle gevolglik sal beskerm.”

HAWENS

Die verslag beveel aan dat bedrywighede by Suid-Afrika se hawens so glad moontlik moet verloop en vraghouers so vinnig moontlik uit die weg geruim moet word. Dit kan dalk selfs langer as gewoonlik duur aangesien Transnet tans probeer om agterstande in te haal nadat kuberkrakers onlangs op sy IT-stelsels toegeslaan het.

Die verslag beveel veral aan dat die nodige maatreëls ingestel moet word sodat die Suid-Afrikaanse vleisverwerkersvereniging (Sampa) ingevoerde produkte so vinnig moontlik van die hawens na koue-opbergingsgeriewe en fabrieke in Gauteng en KwaZulu-Natal kan vervoer.

Dié maatreëls moet egter nie die veiligheid of gehalte van voedsel in die gedrang bring nie.