Die oudit is spesifiek oor die tydperk van 1994 tot 2016, maar bied ook ’n historiese beskouing van grondbesit en -gebruik sedert die vroegste tye in Suid-Afrika.

Mnr. Johann Bornman, voorsitter van Agri Development Solutions (ADS), het dié omvattende projek die afgelope 18 maande uitgevoer met die samewerking van Landbouweekblad, Landbou.com en Agri SA, wat R1 miljoen bewillig het om die data van die aktekantoor (van 1994 tot 2010) te koop om die projek te voltooi. Van die belangrike bevindings is dat kommersiële landbougrond buiten die tuislande in die besit van wit boere sedert 1993 van 67% van die totale oppervlakte in Suid-Afrika afgeneem het tot 55% in 2016.

Hervorming deur grond wat staat besit?

Tot dusver het die Regering grootliks grondhervorming bewerkstellig deur grond wat hy in 1994 besit het. In 1994 het die Regering grond uit tuislande, selfregerende state en trustgrond teen geen waarde (nul rand) oorgeneem. Altesame 4,1 miljoen ha is oorgedra, onder meer 3,6 miljoen ha aan 69 trusts in 243 transaksies.

Daarvan verteenwoordig die Ingonyama-trust in KwaZulu-Natal 3,2 miljoen ha. Meer as 400 000 ha is na ander trusts oorgedra. Sien ook tabel 2 hieronder. 

Op provinsiale en munisipale vlak is nog 2,6 miljoen ha verskuif, waarvan 1,1 miljoen ha hoofsaaklik tussen munisipaliteite en/of op provinsiale vlak verskuif het. Bornman sê dit is duidelik dat, met die uitsondering van grondaankope van 2,2 miljoen ha, die Regering grondtransformasie bewerkstellig het deur die hertoewysing van grond uit wat hy in 1994 besit het.

Die transaksies vir 1994 tot 2016 dui daarop dat altesame 8,9 miljoen ha of 12,9% van die totale hektare van geldelike waarde wat verhandel is, deur mense van kleur gekoop is teen R90,3 miljard. Dit is 22,5% van die totale waarde van grond wat oor die tydperk verhandel is. Daarvan het die Regering altesame 2,8 miljoen ha (31,9%) teen R20,5 miljard of 22,7% gekoop (dit sluit landbougrond en grond vir stedelike ontwikkeling in).

Die volledige artikel is in hierdie week se Landbouweekblad beskikbaar.