Die Departement van Waterwese en Sanitasie se projek om historiese watergebruiksregte in pas met die Nasionale Waterwet te bring, kan boere wat hul gemagtigde waterverbruik oorskry, blootstel aan vervolging.

Tog benadruk konsultante wat die projek namens Waterwese behartig, dat dit uiters belangrik is dat boere hulle vergewis van hul watergebruik-status. Hulle word aangeraai om inligtingsdae by te woon wat Waterwese op nabygeleë dorpe aanbied.

Dié proses, waarna die departement verwys as die “validasie en verifikasieproses”, is van toepassing op alle waterverbruikers wat waterregte gehad het onder die ou Waterwet (Wet 54 van 1956). Hulle moes, toe die nuwe Nasionale Waterwet (Wet 36 van 1998) in werking getree het, hul waterverbruik by die departement registreer.

Registrasies

Die projek is tans onderweg in die waterbestuursgebiede van die Berg-en-Olifantsrivier in die Wes-Kaap, Mzimvubu-Tsitsikamma in die Oos-Kaap en die Olifantsrivier in Mpumalanga. Dit is reeds ’n geruime tyd aan die gang en sal landwyd geskied.

“Almal wat (voor 1998) water uit ’n openbare stroom of grondwater gebruik het, was wetlik verplig om dié waterverbruik te registreer. Hierdie registrasies was ongelukkig nie oral korrek nie en is nooit bevestig nie. Groot teenstrydighede kom voor,” lui ’n nuusbrief wat konsultante vir die Berg-en-Olifantsrivier onder boere versprei het.

“Die proses neem nie waterregte weg nie, maar verleen bevestiging daarvan wat grondeienaars ’n beter regsekerheid verleen vir finansiële transaksies of verkoop van eiendomme,” sê een konsultant.

Die projek bepaal waterverbruik aan die hand van lugfoto’s wat destyds geneem is en maak seker dat dit korrek is. Watergebruikers kan insette lewer om te verseker die syfers is akkuraat. “Dié registrasies sal dan vervang word met die bevestigde hoeveelhede en verklaar word as bestaande, wettige watergebruik.”

Selfs waterverbruikers wat nie geregistreer het nie of wie se registrasies foutief was, se waterverbruik kan tydens die proses reggestel word.

Besproeiingsrade

Die geskeduleerde waterverbruik in staatswaterskemas en besproeiingsrade waar waterheffings betaal is, is reeds as bestaande, wettige waterverbruik verklaar. Sulke waterverbruikers se geskeduleerde water word net bevestig, maar water van ander bronne op die eiendom, soos grondwater, moet steeds bevestig word.

Mnr. Nic Opperman, direkteur van natuurlike hulpbronne by Agri SA, sê Waterwese het nie die kapasiteit om alle geregistreerde waterverbruik te bevestig nie. Konsultante word aangestel om die werk te behartig. In gevalle waar dié proses met inagneming van latere lisensies en ander magtigings wys dat boere meer water verbruik as wat hulle moet, kan hulle vervolg word.

Mnr. Adriaan Groenewald, ’n prokureur wat in waterregte spesialiseer, meen nie die departement sal sonder meer verbruikers begin vervolg na aanleiding van dié proses nie. “Enige ongemagtigde waterverbruik is onwettig en gevolglik strafbaar. Na my mening is dit te betwyfel of daar tot strafregtelike vervolging oorgegaan sal word tensy die boer volhard met onwettige verbruik ná die verifikasieproses.