Makoni het saam met mnre. Chris Venter, uitvoerende hoof van Afgri, Raphael Karuaihe, kommoditeitsbestuurder by die JSE, en Russell du Preez, entrepreneur en boer, aan ’n Nasie in Gesprek-bespreking op Nampo deelgeneem. Mnr. Theo Venter, politieke ontleder, het die gesprek oor beleidskwessies en -scenario’s gelei.


Beleid, het Makoni gesê, is die spelreëls wat bepaal waar, hoe en teen watter tempo ’n land se landbousektor of enige ander ekonomiese sektor groei. Hy het Zimbabwe genoem as ’n voorbeeld van ’n proses wat liefs vermy moet word.  

“Herverdeling is nie hervorming nie, en in Zimbabwe was daar geen hervorming nie.”

Die waarde van die betrokke grond lê in waarvoor dit aangewend word, meen Makoni.

Volgens Venter sal besluite om grond te herverdeel sonder om titelaktes aan die ontvangers te gee, verdere onsekerheid tot gevolg hê. Dit sal beleggers onrustig stem en elders laat kyk vir meer stabiele beleggings. 

In die geval van Zimbabwe het die grondonteieningsproses paniek en geweld tot gevolg gehad weens onder meer die swak beplanning en toepassing van beleid. 

Dit hoef nie die geval in Suid-Afrika te wees nie, meen Karuaihe. Hy het Namibië se benadering tot die proses bespreek. Anders as in Zimbabwe is die beginsel van ’n gewillige koper en ’n gewillige verkoper in Namibië toegepas, maar die ontvangers van grond het ook nie titelaktes ontvang nie. 

Hierdie benadering is ook later laat vaar, en die Namibiese regering hou tans die reg van eerste weiering op enige landbougrond wat te koop is. Verreweg die meeste van die grond wat herverdeel is, is nie produktief nie en dra nie tot die land se voedselsekerheid by nie.

Volgens Du Preez is die weerhouding van titelaktes is ’n groot rede vir beleggingsonsekerheid en -ontrekking, aangesien dit voedselsekerheid en die vryemarkstelsel bedreig. Hy het die Regering aangemoedig om na ander lande se mislukkings te kyk en daaruit te leer. 

Karuaihe het gesê stelsels wat grond beheer en titelaktes weerhou, soos Suid-Afrika se tradisionele leiers, groei verder strem. In Europa is daar honderde jare gelede reeds van hierdie stelsel afgesien. “Is dit hoekom dié vasteland welvarend is, en Afrika nie?” 

Van links is mnre. Theo Venter, Simba makoni, Chris Venter, Raphael Karuaihe, Russell du Preez. Foto: Liezl Vercueil