Waarom skram ons weg van nuwe woorde?

akkreditasie
Jana Luther
Jana Luther

Kla ’n Afrikaanse teksredakteur dié week: “Bakkiesblad, potgooi en toep: die drie-eenheid van onsinnige, cutesy Afrikaanse nuutskeppings.” En voor jy kan sê “vonkpos” en “aapstert” is daar ’n rei wat dié weersin beaam: “Werklik vieslik.” “Jammer Facebook het nie opgooi-emoji’s nie.” “Daai woordjies is sooo pretentious!” “Regte mense praat nie so nie.” “Ek dink uit die hele spul pla ‘potgooi’ my die meeste. Dit is darem verskriklik gedwonge en het géén etimologiese meriete nie.”

Vir dophouers van taalverandering is dié soort gesprek interessant. Waarom ontlok spesifieke klankgrepe, tot woorde saamgevoeg, by sommige taalgebruikers soveel afkeer? Wie “bakkiesboek” gebruik, maak hopelik ’n grappie. Hopelik ook die skeppers van die meeste rymneologismes. Maar waarom word “potgooi” en “toep” (naas “podsending” en “app”) as walgwoorde beskou? In Afrikaans word baie woorde verkort: “Johannes” word “Jan”; “lisergiensuurdiëtielamied” “LSD”; “chemoterapie” “chemo”; “selfoon” “sel”; “eksman”, “eksvrou” “eks”. Ons het woorde soos “groep”, “roep”, “stoep”, “troep”. Maar onder die loep is dadelik “toepassing” “toep”.

Afrikaans, nes baie ander tale, het heelparty woorde te danke (?), te wyte (?), aan volksetimologie: Die Karibiese “amaca”, vir ’n hangende bed, word in Spaans “hamaca”, in Frans “hamac”, in Nederlands en Afrikaans uiteindelik “hangmat”. Die Ou Noorse “skyrbjúgr”, van “skyr” (suurmelk) en “bjúgr” (geswel), vir die siekte wat in die 13de eeu aan seevaarders se langdurige gebruik van suurmelk gewyt is, heet vandag “skeurbuik”. Maar skoei op dié lees uit Engels se “podcast” nou “potgooi”: Dan is “potgooi” dadelik ’n “nool woord”, glad nie cool nie, want vir volksetimologie het ons te slim geraak.

Kry die volle storie
Teken in op Netwerk24 en kry vandag onbeperkte toegang tot gehalte-joernalistiek, brekende nuus, voorste Afrikaanse koerante en tydskrifte, blits-videoinhoud, podsendings, luisterboeke en meer.
Teken in
Reeds 'n intekenaar? Meld aan
Inperking vir
DAE
URE
MIN
Rand - Dollar
14.86
-0.9%
Rand - Pond
20.44
-0.9%
Rand - Euro
17.22
-0.9%
Rand - Aus dollar
11.14
-1.1%
Rand - Jen
0.13
-0.5%
Goud
1,793.70
-0.8%
Silwer
24.16
-1.7%
Palladium
2,006.86
-2.6%
Platinum
1,032.00
-2.9%
Brent-ruolie
85.99
+0.5%
Top-40
61,025
+1.0%
Alle aandele
67,615
+1.0%
Hulpbronne 10
63,620
+0.3%
Industriële 25
87,147
+1.5%
Finansiële 15
14,027
+0.9%
Alle JSE-data is met minstens 15 minute vertraag Iress logo
Blitsblik op ’n maatskappy

Volg die maatskappy se aandeelprys en lees nuwe Sens-verklarings en resultate hier.

Verkeer in jou area

Kies 'n area om verkeersvoorvalle op jou roete te sien.

Klik om te stel
Nuuswenke

Het jy 'n nuuswenk of storie wat jy graag met Netwerk24 wil deel? Stuur gerus 'n e-pos aan ons nuusspan.

Stuur 'n e-pos