Beurtkrag: Wys die vlag

akkreditasie
0:00
play article
Intekenare kan na hierdie artikel luister
Jaco Cilliers, ’n boer van Douglas, by aartappels wat besig is om te verdroog.
Jaco Cilliers, ’n boer van Douglas, by aartappels wat besig is om te verdroog.
Foto’s: Charné Kemp
Gerhard Bruwer by sy lande wat hy pas met saadsonneblom beplant het.

Noord-Kaapse boere langs die besproeiingsgordel van die provinsie gaan Vrydag (20/01) hul misnoeë oor beurtkrag en die verlammende gevolge daarvan op hul besighede demonstreer deur ’n vreedsame optog.

Een van die betrokkenes, wat nie sy naam genoem wil hê nie, sê die boere se slagspreuk is “Krag is kos en kos is krag vir Suid-Afrika”.

Die boere gaan Vrydagoggend tydens ’n vergadering by Douglas die land oor die elektrisiteitskrisis toespreek.

Hulle gaan in verskillende distrikte die Suid-Afrikaanse vlag laat wapper en dit ook op implemente aanbring as ’n positiewe gebaar om Suid-Afrikaners rondom die krisis te verenig.

“Die produsente vra dat almal in Suid-Afrika die landsvlag Vrydag om 11:00 swaai of op voertuie sal plaas as ’n gebaar dat burgers die probleem saam suksesvol sal oplos."
'n Betrokkene

Dit kom nadat Eskom die afgelope weke skedule 6-beurtkrag toegepas het, asook gepaardgaande kragonderbrekings weens foute op oorhoofse lyne wat veral besproeiingboere in plant- en oestyd kniehalter en hul voortbestaan bedreig.

Beurtkrag is Dinsdag na fase 4 en 5 afgeskaal.

Die landbousektor is volgens georganiseerde landbou die grootste werkverskaffer in die Noord-Kaap.

Dit lewer die tweede grootste bydrae tot die provinsie se bruto binnelandse produk (BBP) naas die mynbousektor.

Beurtkrag benadeel besproeiings­gebiede van Vaalharts tot by Upington en elders waar boere water uit die Vaal-, Riet- en Oranjerivier onttrek om met kontantgewasse, vrugte en groete te boer.

Sowat 120 000 ha word in die provinsie onder besproeiing bewerk.

Die energiekrisis volg op verliese waarin druiweboere se verwagte oesskattings verswak het, en koringboere se swak oes.

Dit word aan vroeëre beurtkrag en klimatologiese faktore toegeskryf.

Benewens minder beskikbare elektrisiteit het kragrekeninge meer as verdubbel omdat boere teen hul wil genoodsaak word om in spitstyd, wanneer tariewe op sy hoogste is, elektrisiteit te gebruik.

Jong mielies, mielies in pluim en aartappelplantjies verskrompel, en druiwe kan nie benat of verpak word sonder dat ekstra koste aangegaan word nie.

Wim van Bergen, eienaar van die Backhouse-boerdery, sakeman en burgemeester van die Siyancuma-munisipaliteit, sê Eskom moet verantwoordelik gehou word en optrede word dringend geëis.

Miljarde rande se beleggings is op die spel.

“Ons versoek dat hulle nie in planttyd drastiese beurtkrag toepas nie.

“Eskom verbreek die Ruraflex-kontrak.

“Ruraflex is die ooreenkoms tussen boere en Eskom dat hulle goedkoper tariewe betaal wanneer hulle krag buite spitstye gebruik.

“Boere word nou gedwing om enige tyd wanneer hulle krag het, elektrisiteit te gebruik al is dit vier keer duurder.”

Van Bergen sê “dit voel of ons besteel word, maar sonder Eskom gaan ons uitboer”.

Intussen word planne beraam.

“Ons moet ons eie sonkrag- en windkrag- en waterstofaanlegte bou, wat op die duur meer betroubaar en goedkoper kan wees. Waterstofaanlegte is ’n bron van stikstof wat boere kan benut.”

Jaco Cilliers, ondervoorsitter van die Jongboervereniging en van De Hoek-boerdery buite Douglas, is moedeloos.

In ideale omstandighede is 24 uur net genoeg om water vir gewasse in planttyd te gee.

“Nou moet werkers, wat oortyd betaal moet word, snags pompe aansit. Hy moet opstaan, na elke pomp ry en dit aansit. Dit kan tot twee ure vat om die hele stelsel aan te kry. Dit is skaars aan, dan begin beurtkrag of kragonderbrekings. Die gedurige aanskakeling sit stremming op ’n stelsel se onderdele en geen onderhoud kan gedoen word nie.”
Jaco Cilliers

Gabriel Viljoen, voorsitter van die Oranjerivier-produsente-alliansie en eienaar van die Raaswater-landgoed buite Upington, sê druiweboere is onder geweldige druk.

“My en ander boere se uitvoertafeldruiwe is meesal klaar verpak. Ek moet duur brandstof vir kragopwekkers gebruik om klaar te verpak. Intussen moet ek te midde van die hittegolf die rosyne-druiwe besproei wanneer ek krag het, al betaal ek die duurste tariewe.”

Sy druiwe-oeste is vanjaar ligter ná twee hittegolwe in Oktober en November waarin druiwetrosse minder korrels het, en elke korrel ligter is.

Nicol Jansen, voorsitter van Agri-Noord-Kaap, sê die bedryf het ’n groot ekonomiese invloed op die breër gemeenskap, maar veral in die landelike gebiede waar dit die grootste werkverskaffer is.

“Geldelike verliese weens beurtkrag gaan die besteebare inkomste, en gevolglik die ekonomie, geweldig knou. Die swak koringoes het reeds ’n geskatte verlies van R1,2 miljard meegebring. Daar word swaar op die mielie-oes, wat nou op die landerye is, gesteun om vir die verliese te vergoed.

“Die vrugte- en groentebedryf is onder druk vanweë onvoldoende besproeiing en om die koueketting te handhaaf om deurlopende verpakkingskapasiteit te verseker.

“Sowat 90% van vrugte en groente word onder besproeiing verbou. Indien dié produksieverlies vererger, sal die aanbod op die markte afneem wat die vraag-en-aanbod balans versteur. Verbruikerspryse gaan styg.”
Nicol Jansen

Die verskillende landbousektore se behoefte aan elektrisiteit is kompleks en strek wyd.

’n Taakspan is die afgelope naweek ná dringende samesprekings met Thoko Didiza, minister van landbou en landelike ontwikkeling, saamgestel.

Die taakspan moet binne twee weke met aanbevelings kom.

Die landboubedryf is in die streng inperkingstyd van die Covid-19-pandemie as ’n noodsaaklike diens wat kos produseer toegelaat om te produseer.

Landbouers het hul gesondheid en lewe in gevaar gestel om aan te hou boer. Met elektrisiteitstekorte wat dieselfde risiko van voedseltekorte inhou, kan landbou nie oeste red nie.

“ ’n Rampverklaring en verklaring dat landbou ’n noodsaaklike diens is, is van uiterste belang om die voedselproduksie te stabiliseer.

“Ons pleidooi is dat besproeiingsboere deur die nag kan besproei wanneer die effektiwiteit van benatting beter is. Die afgelope naweek was vyf gebiede in Suid-Afrika die warmste plekke op die aardbol, met 46,9 °C by Augrabies en 42 °C in Upington.”

Spilpunte staan droog en nutteloos weens beurtkrag.
Die mielies verdroog omdat landerye weens beurtkrag nie benat kan word nie.

besig om te laai... Regstreeks
India 0
Australia 75/2
Rand - Dollar
17.72
+0.2%
Rand - Pond
21.43
+0.1%
Rand - Euro
19.02
+0.1%
Rand - Aus dollar
12.33
-0.2%
Rand - Jen
0.13
+0.3%
Platinum
975.26
-1.2%
Palladium
1,660.34
+0.4%
Goud
1,879.66
+0.2%
Silwer
22.41
+0.4%
Brent-ruolie
85.09
+1.7%
Top-40
73,968
0.0%
Alle aandele
79,976
0.0%
Hulpbronne 10
74,722
0.0%
Industriële 25
103,851
0.0%
Finansiële 15
16,339
0.0%
Alle JSE-data is met minstens 15 minute vertraag Iress logo
Blitsblik op ’n maatskappy

Volg die maatskappy se aandeelprys en lees nuwe Sens-verklarings en resultate hier.

Verkeer in jou area

Kies 'n area om verkeersvoorvalle op jou roete te sien.

Klik om te stel
Nuuswenke

Het jy 'n nuuswenk of storie wat jy graag met Netwerk24 wil deel? Stuur gerus 'n e-pos aan ons nuusspan.

Stuur 'n e-pos