Kim Potgieter was meer as dertig jaar in ’n emosionele stryd gewikkel – met geld.

Deesdae is sy ’n suksesvolle finansiële beplanner en skrywer van vier boeke oor geldsake* (haar jongste, 30 Money Mistakes Women Make and Ways to Get Back on Track, het pas as e-boek verskyn), maar selfs nou nog voel sy soms die ongemak, vrees en skaamte wat sy as jong meisie gevoel het – juis as gevolg van geld, vertel sy.

Vir Kim het dié moeilike pad in haar ouerhuis begin.

“In ons huis was my pa in beheer van die beursie – hy het vir my ma ’n toelae  vir die huishouding gegee. Om bedags televisie te kyk was verbode, die vrieskas was in die garage agter geslote deure en die telefoon is toegesluit. Ek onthou nog hoe angstig ons gevoel het wanneer my ma by hom gepleit het vir ekstra geld om Kersgeskenke te koop.”

Dit was nie omdat haar pa min verdien het nie – daar was oorgenoeg. Kim het later agtergekom dit was ’n manier waarop hy haar ma kon beheer, hy het haar deur geld “geboelie”. Hy het dit ook as ’n simbool van sukses en status gebruik, weelderige partytjies by hul huis gehou en duur geskenke vir ander mense gekoop om hulle te beïndruk. “My ma het geheel en al haar mag aan my pa oorhandig. Hulle het ’n disfunksionele verhouding weens geld gehad, maar ek  het steeds voor my maats hard probeer voorgee dat alles ‘normaal’ is, soos in hul ouerhuise.”

Kim se “geldstorie”, soos sy dit noem, het haar ingesteldheid oor finansies gevorm. Sy het haarself voorgeneem dat sy nooit sal toelaat dat iemand haar met geld beheer nie, en om eendag finansieel onafhanklik te wees. Dit het baie tyd en emosionele energie geverg, maar mettertyd het Kim begin verstaan dat sy wanopvattings oor geld gehad het wat nie goed was vir haar nie.

Kim Potgieter FOTO Xavier Photography

“Ek het byvoorbeeld geglo as ek net genoeg geld het, sal ek veilig en geborge voel. Maar dit laat jou nie veilig voel nie. Geborgenheid gaan oor hoe jy binne jouself voel. Ek het ook geleer dat geld jou nie mag gee nie.

“Vandag weet ek geld is net ’n betaaleenheid. Dit het geen ander betekenis as dat dit jou in staat stel om dinge daarmee te doen nie. Dit gee jou nie status nie, dit waarborg nie liefde, gesondheid of geluk of nie. Dis net geld.”

Sy het ook foute gemaak, soos om te oorkompenseer – sy het vir haar oudste seun alles gekoop wat sy as kind moes ontbeer. Later het sy besef dat hy nie regtig wou hê wat sy gedink het nie.

Met dié nuwe insig en haar man se hulp het hulle hul twee jonger kinders met ’n meer gebalanseerde uitkyk oor die waarde van geld grootgemaak.

Kim het die afgelope twaalf jaar as finansiële beplanner (sy werk by Chartered Wealth Solutions) dikwels vroue teëgekom wat die verantwoordelikheid om hul geld te bestuur aan ander mense oorhandig het omdat hulle nie die selfvertroue of moed het om dit self te doen nie. Dikwels met rampspoedige gevolge. Juis daarom het sy haar jongste boek geskryf – om vroue te inspireer om beheer van hul eie geldsake te neem.

Natuurlik is ál meer vroue broodwinners en hoofde van huishoudings en hulle hanteer hul eie fi nansies, maar party vroue voel steeds gemarginaliseer as geldsake ter sprake kom, sê sy. Selfs finansiële beplanning is tradisioneel op mans gemik – wanneer paartjies met hul beplanner vergader, is die man in baie gevalle steeds die hoofkontakpersoon (en besluitnemer) en die vrou word onbewustelik opsy geskuif.

“Vroue is ook geneig om anders na finansiële beplanning te kyk – hulle stel meestal nie net in beleggingsrisiko’s, opbrengste en bates belang nie, hulle wil ook hul finansiële doelwitte en hul lewensdoelwitte integreer. Jy gaan dit nie kan doen as jy nie aanklank vind by jou beplanner of as jy voel dis ’n one-size-fits-all-benadering nie. Daarom is dit belangrik om ’n onafhanklike gesertifiseerde finansiële beplanner te kry van wie jy hou, iemand wat luister na jou insette en dit respekteer– ook jou drome en doelwitte vir jou lewe,” sê sy.

FOTO Unsplash

10 foute en hoe jy daaruit kan leer

Kim deel in haar boek dertig foute wat party vroue geneig is om te maak. Hier is 10 van hulle - verkort en verwerk.

1. Jy het nie ’n plan nie

Elkeen moet ’n plan hê – vir hul lewe en hul geld. Jou geld en jou lewe is verweef, jy kan geld nie in isolasie beskou nie. Begin deur te visualiseer hoe jou lewe moet lyk. Maak ’n droombord. Dit verg baie introspeksie. Vra jouself byvoorbeeld af: Waar wil ek woon? Watter tipe werk sal my die meeste vervul? Wil ek voltyds of fleksietyd werk? Wat is my drome vir my kinders en uitgebreide familie? Watter drome wil ek najaag? Hoe belangrik is my verhoudings en hoeveel tyd wil ek daarin belê? Sodra jy weet hoe jy jou lewe wil leef, beplan dan daarvoor en besluit waar en hoe jy jou geld gaan gebruik om dit te laat gebeur.

2. Jy praat eerder nie oor geld nie

Ons het almal verskillende sienings oor geld wat dikwels nog uit ons kinderdae kom – hetsy dit ’n taboe-onderwerp in die huis was of bloot beskou is as iets wat nie ’n vrou se afdeling is nie . . . dit alles affekteer hoe maklik of moeilik ons oor geld praat. Vroue praat dikwels nie graag oor geld nie, omdat dit so ’n emosioneel gelaaide onderwerp is. Geld kan bv. die verskil beteken tussen ’n fleksiewerk sodat ons meer tyd met ons kinders kan deurbring, en ’n voltydse werk. Om oor geld te praat laat ons dikwels weerloos voel. Of bekommerd. Of bang dat mense gaan dink ons is onkundig. Of ons oordeel omdat ons te min het. Ongeag hoe dit jou laat voel, dis die eerste stap om beheer oor jou geldsake te kry. Gesels met jou lewensmaat, jou geliefdes of ’n finansiële beplanner oor geld, anders gaan jy aanhou om dieselfde foute te maak en dalk ook die slegte gewoonte aan jou kinders oordra.

3. Jy neem besluite gebaseer op emosies

As die aandelemark daal, is die versoeking groot om jou beleggings te verkoop of sommer jou hele plan te los. Waak daarteen om besluite te neem wanneer jy emosioneel voel. Ons neem oor die algemeen ons slegste besluite wanneer ons angstig voel. Hou by jou langtermynplan. Gee jou beleggings ’n kans om te groei. Jou finansiële beplanner behoort jou in tye van onsekerheid aan die plan te herinner en te help om daarby te bly.

4. Jy wag vir die perfekte tyd om te belê

Soms oordink ons langtermynbeleggings – ons dink ons moet alles weet oor die mark, ons wag vir die perfekte marktoestande of ons volgende salarisverhoging, of tot ons die skoolfonds betaal het, ons stel uit om te belê . . . Hoe langer ons wag, hoe minder doen ons. Ongelukkig sal daar nooit optimale marktoestande wees nie, daar sal altyd iets wees wat betaal moet word. Dis byna onmoontlik om alles oor die mark te weet, behalwe as jy in die finansiële sektor werk. Die koste om te wag om te belê is hoog, en dit beroof jou van jare se saamgestelde rente.

5. Jy luister na beleggingsraad van vriende

Daar sal altyd iemand wees wat ’n mening het oor wat jy met jou geld moet doen, ook voorstelle oor “fantastiese beleggings”. Dit is net nie die risiko werd om jou geld te belê wanneer iets te goed klink om waar te wees nie. Waak teen die woordjie “gewaarborg”, dit kom teen ’n prys. Benewens die tipiese slenters, hou ook die tydsberekening in gedagte. Die goue reël is om tyd in die mark deur te bring. As jy belê omdat ander mense om jou goed vaar, bestaan die gevaar dat jy bates op hul duurste aankoop.

FOTO Unsplash

6. Jy glo risiko is sleg 

Vroue is moontlik minder geneig om finansiële risiko’s te neem. Dalk omdat ons minder vertroue in ons finansiële kennis het, dalk omdat ons oor die algemeen meer konserwatief met ons geld werk. Dit voel straks net veiliger om geld in ’n rekening beskikbaar te hê “vir ingeval” . . . Uiteraard moet jy geld eenkant hou in ’n noodfonds vir onverwagte gebeurlikhede, maar ’n gediversifiseerde portefeulje is noodsaaklik. Net kontant gaan jou nie die opbrengs gee wat jy nodig het vir jou belegging om te groei nie. Kontant gaan op die lange duur nie inflasie klop nie. Vroue leef oor die algemeen langer as mans en dis belangrik om op lang termyn geld te belê in ’n effens meer aggressiewe beleggingsproduk.

7. Jy vergeet om jou testament en polisse op te dateer

Werk jaarliks jou testament by. Kry ’n lêer waar jy dokumente soos jou huweliksertifikaat en -kontrak, identiteitsdokument, bankbesonderhede en al die relevante inligting oor jou bates en laste bêre. Dit gee jou en jou gesin gemoedsrus en jou boedel sal vinniger afgehandel word.

8. Jy leer nie jou kinders oor geld nie

Gesels met jou kinders oor finansies – ook om die etenstafel. Leer hulle dat geld nie hul eiewaarde bepaal nie. Laat hulle hul sakgeld verdien deur huishoudelike takies te doen. Leer hulle die beginsels van spaar, belê en saamgestelde rente. Daar is wonderlike aanlyn speletjies om dit makliker te maak. As julle jul volwasse kinders geldelik ondersteun, gesels met julle oor die implikasies wat dit vir jul eie geldsake inhou. Jy doen hulle op die lange duur nie ’n guns deur hulle so te ondersteun nie. Help hulle eerder deur saam maniere te kry waarop hulle hul eie inkomste kan verdien en nuwe vaardighede ontwikkel.

9. Jy begin te laat en loop die groot beloning mis

As ek net een les reeds op ’n jong ouderdom vir elke vrou kon leer, sou dit die waarde van saamgestelde rente wees. Hoe vroeër jy begin spaar, hoe meer gaan jy voordeel trek uit die rente wat jy verdien. Reël ’n maandelikse debietorder – sodra jou salaris inbetaal word, gaan ’n bedrag af daarvoor.

10. Jy gee te maklik geld aanlyn uit

Aanlyn bankdienste en apps het dit baie maklik gemaak om geld uit te gee – dit voel nie eens soos geld uitgee nie. Dis maklik, gerieflik en gee jou meer tyd vir ander dinge. Oppas net dat jy ewe maklik in die skuld beland: Hou boek van jou uitgawes en waarop jy geld uitgee en kyk of dit in jou begroting pas.

Kim Potgieter se waardevolle boek.

* KIM SE ANDER BOEKE:

- Retiremeant: Get More Meaning from Your Money (Jacana Media)

- Kim’s 10 Retiremeant Truths (e-boek)

- Virus-Proof Your Retirement (e-boek)