Net so berug as wat Sutherland is vir sy koue, net so beroemd is dié plek vir die sterrekunde. Suid-Afrika se Nasionale Sterrewag is juis vanweë die donker naghemel hier gevestig. Voordat die Sterrewag gebou is, is die stabiliteit van die atmosfeer getoets en daar’s bevind dis vergelykbaar met dié van die beste sterrewagte ter wêreld.

Omdat Sutherland op die grens van die somer- en winterreëlvalstreek lê, is daar nie ’n oorheersende bewolktheidseisoen nie, en daarom is sterrekyk heeljaar moontlik. En hier is verskeie opsies:

Die Sterrewag het dag- én nagtoere. Op al twee sien jy verskeie uitstallings en kort DVD-vertonings wat verskeie aspekte van die sterrekunde toelig. Op ’n begeleide dagtoer (elke dag buiten Sondae) kan jy op die teleskoopplato tussen die verskillende koepels rondloop om foto’s te neem, en ’n gids verduidelik hoe die onderskeie teleskope se instrumentasie werk. Nagtoere vind op Maandae, Woensdae, Vrydae en Saterdae plaas. Besoekers mag nie snags op die teleskoopplato rondloop nie, maar kry wel die kans om deur twee groot rekenaarbeheerde teleskope na die sterre te kyk – mits die weer dit toelaat.

Waar? Sowat 14 km oos van Sutherland.

Koste ’n Nagtoer kos R100 p.p. en ’n dagtoer R80 p.p. Bespreek vooraf.

Kontak 023 571 2436 (in kantoorure); www.tours.saao.ac.za ; www.saao.ac.za/about/visting/sutherland

Die plaas Blesbokfontein is naby die platorand, met ’n waarlik manjifieke uitsig oor die Onder-Karoo. Nicol van der Merwe, die eienaar, laatbesoekers deur sy teleskope na die hemelruim kyk. Met Nuwemaan kry jy beswaarlik donkerder toestande vir sterrekyk omdat alle beligting op die plaas onder Nicol se beheer is.

Waar? Sowat 28 km suidoos van Sutherland.

Kan ek oorbly? Ja, hier’s verskeie blyplekopsies (van gerestoureerde plaashuise tot ingerigte melkstalle!) 

Kontak 023 571 2631; www.blesfontein.co.za

Die ánder sterrewag

Die Kaapstadse voorstad Observatory is die tuiste van – ja, reg geraai! – die Suid-Afrikaanse Astronomie-observatorium, die oudste wetenskaplike instelling in Suid-Afrika. Dit dateer uit 1820 en is deur die Britse vloot gebruik om die posisies van die suidelike sterre akkuraat te karteer vir beter navigasie ter see. Die sterrewag staan op ’n lae koppie en was in die ou dae sigbaar van die hawe af – dus kon tydseine afgevuur word waarop skeepshorlosies dan ingestel is.

Op ’n toer deur die sterrewag sien jy die grootste teleskoop op die terrein en sy laboratorium. Dié is deesdae ’n museum, maar dis die einste plek waar suurstof die eerste keer in die atmosfeer van ’n ster ontdek is. Én die Groot Komeet van 1882 is ook van hier af gesien en afgeneem (kom kyk die foto!) – iets wat die fotografie-era van die sterrekunde ingelui het.

As die weer dit toelaat, kan besoekers deur teleskope – waaronder die antieke McClean-teleskoop – na die sterre kyk. Dié teleskoop se houtvloer is ’n massiewe hysbak wat jou oplig om jou oog op die hoogte van die teleskoop se oogstuk te bring – die kinders sal dit geniet.

Waar? In Observatoryweg aan die oostekant van Observatory, op die oewer van die Liesbeekrivier.

Wanneer? Elke tweede en vierde Saterdag van die maand om 8 nm.

Kontak 021 447 0025; www.saao.ac.za