Vir die meeste mense lyk Villiersdorp na net nóg ’n stillerige dorpie in die Overberg. Maar, besef ek terwyl ek oor die Theewaterskloofdam se wal soontoe ry, die inwoners verkies dit só. Want die oomblik wanneer ’n geluksalige plek ontdek word, gaan dit verlore... Ja-nee, Villiersdorp wil onder die radar bly.

Indien jy op ’n kaart ’n kring om Franschhoek, Grabouw, Caledon, Worcester en McGregor trek, lê Villiersdorp omtrent in die middel daarvan. Die bou van die Theewaterskloofdam in 1979 het aan die dorp ’n eiesoortige, koeler mikroklimaat gegee soortgelyk aan die Elginvallei (wat nader aan die see lê). Vrugteboerdery gedy dus hier – die pakstore begroet jou aan die rand van dorp: Betko, Arbeidsvreugd, Ideafruit...

Oestyd is in die somer en dan is die dorp in rep en roer: Manne in blou oorpakke pluk appels en pere, trekkers met sleepwaens kruie in die hoofstraat af en stowwerige plaasbakkies ry haastig van een boord na ’n volgende.

In die winter lyk die prentjie gans anders – ’n stilte daal neer, knus kaggelvure brand dag en nag en omheen lê die berge en sluimer (soms selfs onder ’n lagie sneeu).

My ma woon op Villiersdorp. Wanneer ek kom kuier, is dit gewoonlik net vir haar – maar vandag verken ek die res van die dorp. Ek hou stil by Country Classics, die teetuin in Cheryl Castelein se agterplaas. Sy bring Americano-koffie, ’n sny swartwoudkoek en ’n geselsie na my tafeltjie toe.

“Ek is ’n vlugteling uit Gauteng,” vertel Cheryl. “Ek het Johannesburg se korporatiewe wêreld in 1997 vaarwel geroep en meer as ’n dekade in die Kaap gewoon. Maar ek het verlang na ’n plattelandse lewe en ’n eiendomsagent stel toe Villiersdorp voor – vanweë die billike eiendomspryse. Vóór dit het ek nog nooit eens van Villiersdorp gehoor nie. Maar toe ek my weer kom kry, het ek ’n huis gekoop en ek woon ook nou al ’n dekade lank hier.”

In haar agterplaas blom ’n mengelmoes van kappertjies, gesiggies, boslelies en rankrosies. Hier’s fonteintjies, engelbeelde en sitplekke in versteekte hoekies met voëlkoutjies wat in boomtakke hang. Die geklingel van windklokke meng met die Franse kafeemusiek wat van binne na die tuin uitspoel en vir ’n oomblik voel dit asof ek enige plek op aarde kan wees.

Cheryl verwoord dié gevoel van vryheid: “Wanneer ek soggens wakker word en na die berge staar, sweef my siel.”

“Wanneer ek soggens wakker word en na die berge staar, sweef my siel.”

Die lug gons van die hitte en sonbesies en ek haas my terug motor toe om die lugverkoeling aan te skakel. My volgende stop is die Helderstroom-alpakkaplaas. Ek moes seker ’n afspraak gemaak het, maar Christopher en Alison Notley ontvang my nietemin gul.

“Ons het in 2002 van Zimbabwe af gekom,” vertel Alison, “en sedertdien hárd gewerk om die plaas sowel as die opstal te restoureer. Dis meer as 300 jaar oud.”

Die Notleys het in 2003 die eerste keer in ’n vliegtuigtydskrif van alpakkas gelees en besef dat dié diere goed op hulle kleinhoewe sou aanpas. Vyf dragtige ooie is uit Chili ingevoer. Van daar af het dinge goed verloop – Alison is deesdae die voorsitter van die Suid-Afrikaanse Alpakkatelersvereniging. En ’n bron van eindelose inligting oor dié skattige skepsels.

“Van al die diere in die wêreld wat vesel produseer, het alpakkas die mees uiteenlopende natuurlike kleure – 22 skakerings om presies te wees,” verduidelik Alison terwyl ons op die plaas rondloop. Dis laat in die jaar, maar die weikampe is steeds lowergroen met die koringlande wat verder weg uitrol tot teen die Langeberg op die horison.

“Ons probeer ons kudde tot tussen 40 en 50 diere beperk,” vertel Christopher. “En ons doen alles self – van skeer en spin tot kleur en weef.”

’n Houthut is as winkel ingerig en truie, handsakke, speelgoed en babasteweltjies is te koop. ’n Mens kan ook kyk hoe die wol eers geklas en dan op die wiel gespin word.

Alison wys trots na ’n hoop pakkies op die toonbank: “Bestellings wat Engeland en Amerika toe gepos moet word – al die pad van Villiersdorp af.”

Terwyl ek tussen die koringlande terugry dorp toe, dink ek aan die boer na wie die dorp genoem is, Pieter de Villiers.

Villiersdorp het ontstaan nadat Pieter in 1843 versoek het dat ’n nedersetting op sy plaas, Radyn, ontwikkel word. Hy was ’n gesiene man in die kontrei en dus was die skandaal groot toe sy dogter, Anna, met die skaapwagter Nort Graaff, ’n man van Duitse afkoms van die buurplaas, Wolfhuiskloof (nou Wolfkloof), trou.

Pieter wou aanvanklik niks daarvan weet nie, maar het darem later sy dogter en skoonseun se huwelik aanvaar, mits alle manlike afstammelinge van Anna die familievan behou – vandaar die gekombineerde Hugenoot-Germaanse van De Villiers-Graaff.

Anna en Nort het drie seuns gehad waarvan die een, David De Villiers-Graaff, ’n parlementslid en magnaat geword het.

’n Deel van sy rykdom is geskenk vir die bou van die Hoërskool De Villiers-Graaff op die dorp. (Hy het ook ’n ruim bydrae tot die befondsing van Suid-Afrika se magte tydens die Eerste Wêreldoorlog gemaak – iets waarvoor hy met sirskap vereer is. Sy nasate dra steeds dié titel en die vierde baronet, De Villiers Graaff, is die eienaar van die De Grendel-wynlandgoed.)

Helderstroom-alpakkas

Maak ’n afspraak om by die Notleys en hulle alpakkas te kuier. Waar? Die afdraai na die plaas is 10 km noord van Villiersdorp, langs die R43.

082 662 9670 (Alison); 028 840 0158; helderstroomalpacas.co.za

Die voorhek van die Hoërskool De Villiers-Graaff
Die trappies wat na die Angelikaanse Kerk lei

Die volgende oggend vat ek die R43 wat noord uit die dorp loop en draai af op die Elandskloofpas. Die opdraande is steil en die pad klou al teen die berghange vas tot by ’n punt waarvandaan ’n mens in die Elandskloofvallei kan afkyk – ’n stukkie aarde wat slegs met dié pad bereik kan word.

Hier’s net vier plase in die vallei waarvan Johann Rupert Altima in 2008 gekoop het. Dis een van die min plekke in Suid-Afrika waar Périgord-truffels – een van die duurste eetbare swamme in die wêreld – gekweek word.

Die landgoed se gasvryheidsbestuurder, Gidi Caetano, vertel my hoe dié truffels hier ’n tuiste gekry het.

“Johann Rupert het eers deeglike navorsing laat doen voordat hy die plaas gekoop het. En dit het tóé aan die lig gekom dat lappies grond geskik is vir truffels,” vertel sy. “Hulle hou van ’n koel klimaat, met ’n sekere aantal wintersdae waarop die temperatuur tot by 5°C daal. ’n Bietjie sneeu is ook ideaal.

“Ons wou graag dié spesiale storie met besoekers deel en dis hoe die truffeljag ontstaan het. Deel van die jag se lekkerte is om die snuffelhonde, Dick en Cara, en hulle volwasse werpsel te ontmoet.”

Dick en Cara is Lagotto Romagnolo-honde, ’n ras wat spesifiek geteel word om truffels uit te snuffel. Hulle is van die dorpie Alba, Italië, ingevoer en werk nou saam met afrigter en truffeljagter Hanene van Dyk.

Die honde oefen agt maande lank sodat hulle goed voorberei is vir hulle twee maande van werk in die winter.

“Daar is nog plase in Suid-Afrika wat Périgords kweek, maar Altima is die eerste plaas wat ’n oes kon lewer. Dis indrukwekkend, veral as jy in gedagte hou dat truffels sowat 10 jaar moet groei voordat jy hulle kan uithaal,” sê Gidi.

Ja-nee, só ’n boerdery is ’n gedoente: Eers moet jy die wortels van jong akkerbome met die truffelspore inspuit. Die spore begin dan groei en vorm ’n swamvlok wat byna soos ’n naelstring die truffels dan van voedingswaarde voorsien. Wat kos dié “swart goud”? In ’n restaurant omtrent R40 per gram – dis sowat R2 300 vir ’n truffel so groot soos ’n kind se vuis!

Op pad na Marlouw Walters se huis draai die weer en gou is die mooi lentedag verby.

Die ruwe berge en triestige donker wolke laat my aan die Skotse Hoogland dink en ek hoop heimlik die koffiewater kook reeds by haar huis.

Die eerste ding wat jou opval wanneer jy oor dié kunstenaar en beeldhouer se drumpel tree, is die bontspul van kleure: portrette, spieëls en ornamente versier die mure – hier hang selfs ’n priestergewaad! En dan vang jou oog vir Freddie… Dié winkelpop (genoem na die sanger Freddie Mercury) trek saam met Marlouw waar ook al sy woon. Sy’ t al in St. Helenabaai, Kaapstad, Montagu en Paternoster gewoon. En nou is Villiersdorp al vyf jaar haar (en Freddie) se tuiste.

“Ek moes net wegkom van die Weskus se sand – dit was óral!” vertel Marlouw oor koffie en gemmerkoekies. “En toe kom koop ek hierdie huis oor sy ou akkerbome en al die groenigheid op die dorp.”

Ons gesels dik stukke – oor alles behalwe die vrae wat ek vooraf in my notaboekie gekrabbel het. “Ek is tans in ’n voëlfase,” sê sy en beduie na haar standbeelde. Op Paternoster was ek in ’n visfase.”

Sy wys ook haar mensbeeldjies van klei. My gunsteling is ’n klein Frida Kahlo, dadelik herkenbaar aan haar digte wenkbroue en rosekrans. “Frida bly ’n groot inspirasie,” deel Marlouw. En ek kan sien waarom. Nes die befaamde Mexikaanse skilder leef Marlouw die lewe volgens haar eie reëls.

Ek groet en kruie terug na my ma se huis. Het ek al genoem dat sy die huis sewe jaar gelede uit KwaZulu-Natal oor die internet gekoop het? Lank voor dit mode was om só sake te doen. Haar besluit het ons lewe verander – nie soseer die skuif tussen provinsies nie, maar die wortels skiet op Villiersdorp. Hierdie plek, hierdie mense… Dit is só kosbaar, ek wil dit byna geheim hou. Býna.

Die truffeljagter Hanene van Dyk en Cara, ’n Lagotto Romagnolo, op die plaas Altima.

5 DOENDINGE

1. Wynproe

Villiersdorp-kelder
Stettyn Family Vineyards

Stettyn Family Vineyards lê sowat 15 km noord van Villiersdorp langs die R43 in die Klein-Drakensteinberg. ’n Witwynproe kos R20 p.p. (vier wynsoorte) en ’n rooiwynproe R30 (vyf wynsoorte). Óf julle kan al nege in die reeks teen R45 p.p. beter leer ken.

Die kaas-en-kouevleis-peuselborde (R210) is groot genoeg om te deel en wanneer ’n mens eers jou sit gekry het met ’n uitsig oor die landerye, verwyl jy maklik úre hier.

023 340 4220; stettyncellar.co.za

Draai in by die Villiersdorp-kelder in De Villiersstraat vir ’n paar bottels om saam te neem huis toe – dis goeie waarde vir geld. Die Slow-reeks wissel tussen R210 en R480 vir ’n halfdosyn bottels, afhangende van die oesjaar en variëteit.

028 840 0083; villiersdorpwinery.co.za

2. Gaan ry ’n entjie

Elandskloofdam

’n Mens kan met een van viér bergpasse Villiersdorp toe ry. G’n wonder dié dorp word gereeld as “skilderagtig” beskryf nie! As dit jou eerste keer op die dorp is, ry hierdie twee mooi paaie: Die Franschhoekpas (noord-wes van die dorp verby die Theewaterskloofdam) is steil en dramaties en ná skaars 20 minute kan jy aan die bopunt van die pas stilhou vir ’n mooi uitsig oor die Franschhoekvallei.

Jy’ t waarskynlik nog nooit van die Elandskloofpas (2 km noord van Villiersdorp) gehoor nie – ry dit vir ’n heel ander prentjie van die berge en ’n uitsig oor die Elandskloofdam.

3. Slenter stroomlangs

Die Palmiet is ’n maklike sirkelroete (6 km) in die Hottentots-Holland-natuurreservaat vir die hele gesin. Dit begin naby die Nuweberghek (langs die R321 Grabouw toe). Koop stappermitte by die kantoor: R50 p.p., R30 per kind en gratis indien jy ’n Wild Card het. Siende die reservaat om 5 nm. sluit mag stappers nie later as 2 nm. wegspring nie.

082 413 5258; capenature.co.za

4. Sport(s) op die dam

Theewaterskloofdam

Haak jou boot vir die naweek en kom maak ’n bietjie lyn nat op die Theewaterskloofdam. Die Theewater-sportklub het ’n restaurant en ’n kroegie, en niemand gaan aanstoot neem as jy swem of ’n handdoek vir die dag op die oewer oopgooi nie.

Waar? Aan die onderpunt van die ou Caledon-pad.

Koste: Dagbesoekers betaal R70 p.p.

Kontak: 028 840 1334; theewater.co.za

5. Kyk kuns

DALE ELLIOT

Hier woon meer as 30 kunstenaars op die dorp. Maak ’n afspraak om Gustav Bester se keramiekateljee te besoek (082 091 9823), verken die befaamde skilder Dale Elliott en sy seun, Mel, se galery (Hoofstraat 80) of rol jou moue op vir ’n Annie Sloan-verfsessie by Cheryl Castelein (082 979 4992).

Wat nog?

• Villiersdorp se 5 km lange Park Run vind Saterdae om 8 vm. plaas. Dit begin by die ou Twistniet-kampplek anderkant die Bo-Radyn-boerdery langs die Elandskloofpad.

Registreer vooraf by parkrun.co.za

• Sangers soos Refentse en Brendan Peyper het al by die opelugteater op Leccino-plaas naby Vye-boom opgetree. Soek na Skilpad Theatre op Facebook vir inligting oor optredes.

071 353 3410; skilpadtheatre.business.site

• Wil jy jou revs ’n bietjie opstoot? Die Cape Canopy Tour is net 25 km se ry van Villiersdorp in die Hottentots-Holland-natuurreservaat. Hier is 11 glykabels oor die Riviersonderendravyn – op die langste een gly jy vir meer as ’n halfminuut! Oefen solank jou Tarzan-kreet. R895 p.p.

021 300 0501; canopytour.co.za

• Verbeter jou voorgee én geniet ’n mooi uitsig. Die Theewaterskloof Country Estate se gholfbaan lê knus teen die dam. Besoekers betaal R220 vir 9 putjies (R90 vir leerders) of R330 vir die hele baan (R150 vir leerders). Jy kan vir vanaf R80 ’n stel stokke huur en ’n gholfkarretjie kos R180 (nege putjies) of R320 (18 putjies).

028 840 2213; theewaterskloof.co.za

• Die truffelseisoen strek van middel Mei tot aan die einde van Julie. Dis nie goedkoop om na dié gesogte knolswamme te soek nie, maar jy kry waarde vir jou R2500: die dag begin by die Anthonij Rupert-landgoed by Franschhoek, waarvandaan die truffeljagters dan na Altima aangery word. Na afloop van die “jag” is daar ’n viergangmaaltyd met bypassende wyne.

021 874 9041; rupertwines.com

• Die Villiersdorp-toerisme-kantoor is in die geskiedkundige Dagbreek-opstal-en-museum by Graaffstraat 13. Weens Covid-19 word gaste gevra om dit net op afspraak te besoek.

028 840 0082; villiersdorptourism.co.za

EET HIER

Chicchi di Caffé @ Le Gallerie

TEE EN KOEK

Country Classics Cheryl

Castelein het haar agterplaas by Unielaan 17 in ’n mooi teetuin en snuisterywinkel omskep. Kom sit aan vir ’n ligte middagete, maar los tog ’n plekkie vir die heerlike swartwoudkoek (R40).

082 979 4992

MIDDAGETE

Chicchi di Caffé @ Le Gallerie

Bestel ou staatmakers soos hoenderschnitzel (R85), ’n kaasburger (R70) of quiche (R70). Die deli langsaan verkoop heerlike peuselgoed vir nagereg in jou huurhuisie of kampplek.

Hoofstraat 52; 028 840 0181

Alwyn Vintcent Farm Stall

Dié padstal is genoem na die ou sleepboot wat besoekers in die agterplaas kan bekyk. Hulle verkoop vars groente, gebak en ook die beste pizza op die dorp! Probeer gerus die een met spek, vye en bloukaas (R95). Dis op linkerhand in Hoofstraat nes jy die dorp van Franschhoek se kant af inry.

062 093 9317

BLY HIER

OP DIE DORP

De Villiers Country Lodge

Jy gaan ver soek om ’n meer gulhartige gasvrou as Johannie Barnard te kry! Haar gastehuis is stylvol dog gerieflik en het slaapplek vir 18 mense in 9 dubbelkamers. Buite is ’n swembad en braaiplek. Hier is ook ’n selfsorgkothuis waarin 4 mense kan slaap. Buite is ’n swembad en braaiplek. Die blyplek is stapafstand van die middedorp.

Waar? Victoriastraat 13

Koste? Vanaf R500 p.p. met ontbyt. 083 312 1476; barnardjohannie@gmail.com

Apple Blossom Self-catering Cottage

Dié drieslaapkamer selfsorghuis is in ’n stil, boomryke straat aan die rand van die dorp.

Waar? Prins Albertstraat 6 Koste? Vanaf R1 000 p.n. vir twee gaste tot R2 100 p.n. vir ses gaste.

072 545 1388; jacosmith1@telkomsa.net

PLAASVERBLYF

Dennehof

DENNEHOF

Twee modieuse selfsorghuise met ’n uitsig oor die Theewaterskloofdam. Die een huis het slaapplek vir twee, die ander vir vier. Gaste is welkom om op die kaai uit te span of op die dam te roei. (Ja, hier is bootjies.)

Waar? 5 km suid van Villiersdorp op die R43.

Koste? Vanaf R800 p.n.

072 218 5077; dennehofplaas.com

Rietspruit Country Cottages

’n Rietdakstoor is in twee selfsorgeenhede omskep, elk geskik vir ’n gesin van vier. Hier’s ook twee selfsorg-dubbelkamers (met ’n klein kombuis). Waar? Rietspruit Farm, 10 km noord van Villiersdorp op die R43. Koste? R980 p.n. vir ’n dubbelkamer; R1 400 p.n. vir ’n gesinseenheid.

082 738 3047; rietspruitcountrycottage.co.za

Wolfkloof

WOLKLOOF

Op dié plaas kan stappers die Riviersonderendberg verken. Die ou herehuis is in ’n bed-en-ontbytplek met vier kamers (slaapplek vir agt gaste) omskep. Hier’s twee selfsorgeenhede: Die ou stal is in ’n huisie met slaapplek vir ses omskep, en die ander eenheid het twee enkelbeddens.

Waar? Wolfkloof Farm, 2 km noord Villiersdorp op die R43.

Koste? Vanaf R300 p.p. 073 343 0881; wolfkloof.wixsite.com/wolfkloofbb/location

KAMP

Kaaimansgat

Kaaimansgat

Dié kampplek met tien staanplekke is op ’n plaas en word omring deur fynbos en bergspitse, met ’n stroom wat verbykabbel. Hier’s ’n beskutte lapa met braai- en opwasplek en die ablusie het warm water, maar hier’s nie krag nie. Jou vriende wat nie van kamp hou nie, kan in houthutte met stapelbeddens bly.

Waar? Sowat 10 km noord van Villiersdorp, aan die eindpunt van ’n grondpad in die Elandskloofvallei. ’n Voertuig met ’n hoë grondvryhoogte behoort tot daar te kan kom, maar vir gemoedsrus is dit beter om met ’n 4x4 te ry.

Koste? Kamp: R70 p.p. Houthut: R100 p.p. (slaapplek vir 18 altesaam). Gratis vir kinders jonger as 12. Jy kan ook die kampterrein eksklusief bespreek teen R1 000 p.n. en R80 per voertuig.

Kroonland-4x4-roete (15 km): R200 per voertuig 028 840 1979; kroonland4x4.co.za

Theewater-sportklub

Die woonwapark is ietwat eenvoudig, maar jy gaan nie nader staanplek aan die water kry nie!

Waar? Aan die eindpunt van die ou Caledon-pad.

Koste? R140 p.p. vir ’n staanplek sonder krag; R180 p.p. as jy wil inprop.

028 840 1334; theewater.co.za

Bronne: xplorio.com; degrendel.co.za; thevillagenews.co.za